WEBVTT 00:00:00.000 --> 00:00:07.000 Tłumaczenie: Michal Czapelka Korekta: Rysia Wand 00:00:06.969 --> 00:00:09.197 Nazywają mnie łowcą burz. 00:00:09.197 --> 00:00:11.716 Gdy wiatr się wzmaga a warunki są odpowiednie, 00:00:11.716 --> 00:00:15.159 wsiadam do samochodu i śledzę gwałtowne burze. 00:00:15.159 --> 00:00:16.729 "Wariat", powiecie? 00:00:16.729 --> 00:00:20.259 Może, ale tak naprawdę ścigam te bestie, by je lepiej poznać. 00:00:20.259 --> 00:00:22.837 Chcę podzielić się z wami swoją wiedzą. 00:00:22.837 --> 00:00:27.730 Tornada to gwałtownie wirujące kolumny burzowego powietrza, 00:00:27.730 --> 00:00:30.874 docierające do ziemi jako lej chmur. 00:00:30.874 --> 00:00:33.382 Pędząc po powierzchni ziemi 00:00:33.382 --> 00:00:36.521 tornada są poważnym zagrożeniem dla życia i dobytku. 00:00:36.521 --> 00:00:40.258 Dlatego wielu naukowców prowadzi badania nad tym zjawiskiem, 00:00:40.258 --> 00:00:44.986 choć ich powstawanie wciąż nie jest do końca zrozumiałe. 00:00:44.986 --> 00:00:47.371 Warunki mogące spowodować jedno tornado 00:00:47.371 --> 00:00:50.188 niekoniecznie wywołają kolejne. 00:00:50.188 --> 00:00:54.466 Odkąd zaczęliśmy badać tornada, wiele rzeczy udało się już ustalić, 00:00:54.466 --> 00:00:58.593 na przykład jak rozpoznać, że tornado tworzy się w powietrzu. 00:00:58.593 --> 00:01:00.579 Zapraszam na przejażdżkę. 00:01:00.579 --> 00:01:05.035 Tornada wywoływane są przez niektóre burze z piorunami. 00:01:05.035 --> 00:01:09.854 Te gwałtowne, potężne burze nazywane są burzowymi superkomórkami. 00:01:09.854 --> 00:01:13.698 Sięgając wysokości 15 km, powodują bardzo silne wiatry, 00:01:13.698 --> 00:01:19.444 gradobicia, a czasem też powodzie i oślepiające błyskawice. 00:01:19.444 --> 00:01:22.329 Takie burze wywołują tornada, 00:01:22.329 --> 00:01:26.328 ale tylko w ściśle określonych warunkach, 00:01:26.328 --> 00:01:31.217 które są dla nas wskazówkami, gdy próbujemy przewidzieć burze. 00:01:31.217 --> 00:01:35.495 Pierwszym składnikiem tornada jest wznoszące się powietrze. 00:01:35.495 --> 00:01:38.261 Burze powstają w wyniku kondensacji, 00:01:38.261 --> 00:01:40.361 będącej produktem ubocznym chmur. 00:01:40.361 --> 00:01:42.392 Kondensacja uwalnia ciepło, 00:01:42.392 --> 00:01:46.676 które powoduje wznoszenie się olbrzymich mas powietrza. 00:01:46.676 --> 00:01:50.021 Im silniejsza kondensacja i im większe chmury burzowe, 00:01:50.021 --> 00:01:52.808 tym silniejsze wstępujące prądy powietrza. 00:01:52.808 --> 00:01:54.369 W superkomórkach 00:01:54.369 --> 00:01:57.369 te wstępujące masy powietrza są szczególnie silne. 00:01:57.369 --> 00:02:01.957 Wznoszące się powietrze może zmieniać kierunek i przyspieszać. 00:02:01.957 --> 00:02:05.037 Wreszcie, gdy u podstawy burzy wytworzy się wysoka wilgotność, 00:02:05.037 --> 00:02:07.781 powstaje ogromne podłoże chmurowe, 00:02:07.781 --> 00:02:11.451 które tornado później wykorzystuje jeśli do tego dojdzie. 00:02:11.451 --> 00:02:15.574 Gdy te warunki są spełnione, wewnątrz burzy powstać może wir, 00:02:15.574 --> 00:02:20.520 tworząc szeroką, wirującą wznoszącą się kolumnę powietrza. 00:02:20.520 --> 00:02:22.844 Nazywamy to mezocyklonem. 00:02:22.844 --> 00:02:25.277 Na zewnątrz, chłodne, suche, opadające powietrze 00:02:25.277 --> 00:02:28.106 zaczyna otaczać tył mezocyklonu, 00:02:28.106 --> 00:02:31.229 tworząc tak zwany tylny prąd zstępujący. 00:02:31.229 --> 00:02:34.547 Ta niecodzienna sytuacja skutkuje wysoką różnicą temperatur 00:02:34.547 --> 00:02:38.539 między powietrzem wewnątrz mezocyklonu a powietrzem na zewnątrz, 00:02:38.539 --> 00:02:40.620 powodując silne wahania atmosferyczne, 00:02:40.620 --> 00:02:42.680 podczas których łatwo powstają tornada. 00:02:42.680 --> 00:02:45.558 Następnie dolna część mezocyklonu zacieśnia się, 00:02:45.558 --> 00:02:48.240 zwiększając prędkość wiatru. 00:02:48.240 --> 00:02:51.539 Bardzo rzadko ten powietrzny lej opada 00:02:51.539 --> 00:02:55.412 na dużą, wilgotną podstawę chmur u dołu burzy źródłowej, 00:02:55.412 --> 00:02:58.990 zasysa ją i zamienia w wirującą ścianę chmur, 00:02:58.990 --> 00:03:02.826 która łączy źródłową burzę z ziemią. 00:03:02.826 --> 00:03:05.406 Gdy kolumna wirujących chmur dotyka ziemi, 00:03:05.406 --> 00:03:07.628 przeistacza się w tornado. 00:03:07.628 --> 00:03:10.189 Większość z nich jest mała i trwa krótko, 00:03:10.189 --> 00:03:13.359 z prędkością wiatru do 105 do 175 km/h, 00:03:13.359 --> 00:03:15.609 ale niektóre trwają ponad godzinę, 00:03:15.609 --> 00:03:18.609 a wiatr osiąga prędkość 320 km/h. 00:03:18.609 --> 00:03:21.030 Tornada są piękne ale i przerażające, 00:03:21.030 --> 00:03:24.335 zwłaszcza jeśli ty lub twoje miasto stajecie im na drodze. 00:03:24.335 --> 00:03:27.700 Nikt, nawet łowcy burz jak ja, 00:03:27.700 --> 00:03:30.765 nie lubi przyglądać się takim sytuacjom. 00:03:30.765 --> 00:03:34.578 Jednak tak jak wszytko inne, tornada też mają swój koniec. 00:03:34.578 --> 00:03:38.266 Gdy różnica temperatur zanika a warunki się stabilizują, 00:03:38.266 --> 00:03:40.214 albo gdy spada wilgotność powietrza, 00:03:40.214 --> 00:03:45.641 szalejąca burza źródłowa traci impet i wchłania tornado. 00:03:45.641 --> 00:03:50.485 Jednak nawet wtedy, meteorolodzy i łowcy burz, jak ja, pozostają czujni, 00:03:50.495 --> 00:03:55.810 wypatrując, czy burza nie zamierza znów kręcić lassem.