WEBVTT 00:00:03.110 --> 00:00:07.970 Wij, de mensen op planeet Aarde, hebben voordeel van een groot toeval. Het is een toeval van tijd, 00:00:07.970 --> 00:00:09.720 en van plaats. En van wiskunde. 00:00:09.730 --> 00:00:14.630 Het toeval is dit: de zon is ongeveer 400 maal zo breed als de maan en 00:00:14.630 --> 00:00:18.320 ze staat ook gemiddeld 400 maal verder van ons verwijderd dan de maan 00:00:18.330 --> 00:00:22.110 Hoe groot een object aan de hemel lijkt te zijn hangt af van de grootte en hoe ver weg 00:00:22.110 --> 00:00:26.940 het is... dus omdat deze nummers gelijk zijn zien we de zon en de maan als ongeveer 00:00:26.940 --> 00:00:28.450 even groot aan de hemel staan. 00:00:28.450 --> 00:00:32.840 En daarmee komt iets anders interessants in het spel: Soms beweegt de maan precies 00:00:32.840 --> 00:00:38.120 tussen de aarde en de zon langs. Het gebeurt niet zo vaak, maar als het gebeurt zie je een stukje magie. 00:00:38.120 --> 00:00:40.300 Of nog beter: Je ziet een stukje WETENSCHAP. 00:00:40.300 --> 00:00:41.960 Je ziet een eclips. 00:00:52.100 --> 00:00:56.620 Een eclips is de algemene term in astronomie voor wanneer een object zich begeeft in een schaduw van 00:00:56.630 --> 00:00:59.100 een ander object, wat het verduistert of het zicht er op blokkeert. 00:00:59.100 --> 00:01:03.989 Een zonsverduistering is wanneer de maan het zicht op de zon blokkeert, en een schaduw op de aarde werpt. 00:01:03.989 --> 00:01:08.180 Een maansverduistering is wanneer de aarde de zon blokkeert en een schaduw op de maan werpt. 00:01:08.180 --> 00:01:09.000 Maar hoe werkt dit? 00:01:09.000 --> 00:01:14.250 Nou, de maan draait één keer per maand rond de aarde, en de aarde draait één keer per jaar rond de zon. 00:01:14.250 --> 00:01:18.030 Als de baan van de maan perfect overeen kwam met die van de aarde, en ze in essentie hetzelfde vlak deelden 00:01:18.030 --> 00:01:23.110 zouden we met elke nieuwe maan een zonsverduistering hebben en een maansverduistering met elke volle maan 00:01:23.110 --> 00:01:26.650 Maar dat is niet zo. Dat is omdat de baan van de maan schuin staat ten opzichte van de baan 00:01:26.650 --> 00:01:28.200 van de aarde met ongeveer 5 graden. 00:01:28.200 --> 00:01:33.540 Wat dat betekent is dat met nieuwe maan de maan zo ver als 5 graden van de zon vandaan kan staan, 00:01:33.540 --> 00:01:39.000 passerend 'boven' of 'onder' de zon aan de hemel, en dus missen ze elkaar, vanuit ons perspectief. 00:01:39.000 --> 00:01:43.939 Maar soms staat de maan op de juiste plek op het juiste tijdstip en met nieuwe maan, ligt ze 00:01:43.939 --> 00:01:48.119 perfect op een lijn met de zon en de aarde. Wanneer dat gebeurt is er een zonsverduistering. 00:01:48.120 --> 00:01:53.820 Deze geometrie gebeurt minstens twee keer per jaar en soms wel zo vaak als vijf keer per jaar. 00:01:53.820 --> 00:01:58.780 Wat er fysiek gebeurt in de ruimte is dat de maan een lange schaduw werpt. Normaliter 00:01:58.780 --> 00:02:03.680 mist die schaduw de aarde, maar tijdens een zonsverduistering valt die op het aardoppervlak 00:02:03.689 --> 00:02:08.950 In feite zijn er twee schaduwen van de maan, de ene in de andere. Een is een smalle kegel, 00:02:08.950 --> 00:02:13.220 spits toelopend naar een punt weg van de maan. Als je je fysiek waar dan ook in deze kegel bevindt, 00:02:13.220 --> 00:02:16.880 dan lijkt de maan groot genoeg om de zon te blokkeren. Dat betekent dat deze schaduw erg 00:02:16.880 --> 00:02:21.520 donker is en we noemen dit de umbra (wat Latijn is voor – je raadt het al – "schaduw"). 00:02:21.520 --> 00:02:26.160 Buiten deze donkere umbra schaduw ligt een breder, conisch gebied waar, als je je erin bevindt, 00:02:26.160 --> 00:02:30.920 de zon maar gedeeltelijk geblokkeerd is; je kan nog steeds langs de maan een gedeelte van de zon zien. 00:02:30.930 --> 00:02:34.980 Je krijgt minder licht en dus sta je technisch gezien in een schaduw, maar het is niet zo donker als 00:02:34.980 --> 00:02:41.160 in de umbra. Dit gebied heet de "penumbra" ; "pen" is Latijn voor "bijna". 00:02:41.160 --> 00:02:46.020 Als de umbra de aarde raakt is er een totale zonsverduistering. Hoe ziet dat er vanaf de grond uit? 00:02:46.020 --> 00:02:50.540 Er is niet direct een totale verduistering. Eerst beweegt de rand van de maan voor 00:02:50.550 --> 00:02:55.260 de zon en zien we een kleine inham in de rand van de zon zoals we die vanaf de aarde zien. 00:02:55.260 --> 00:02:57.880 (dat is het begin van de penumbra die over je heen beweegt). 00:02:57.890 --> 00:03:03.530 Met de beweging van de maan groeit die inham, en wordt het een flinke hap. De zon wordt een brede sikkel 00:03:03.530 --> 00:03:04.590 en dan een dunne. 00:03:04.590 --> 00:03:09.500 Als de zon een alsmaar dunnere sikkel wordt, wordt de hemel donkerder. Dan, uiteindelijk, bedekt 00:03:09.500 --> 00:03:14.510 de zwarte schijf van de maan de zon in zijn geheel — de umbra beweegt zich over jouw locatie. 00:03:14.510 --> 00:03:17.170 En op dat moment begint de totale verduistering. 00:03:17.170 --> 00:03:21.170 Je denkt misschien dat dat alleen betekent dat de hemel donker wordt en het buiten nacht lijkt 00:03:21.170 --> 00:03:26.480 voor een poosje. Maar een totale verduistering is veel meer dan dat. En dat komt door de corona van de zon. 00:03:26.480 --> 00:03:30.940 In een toekomstige aflevering zal ik uitleggen dat de corona de atmosfeer van de zon is, 00:03:30.950 --> 00:03:37.060 een vluchtig dun omhulsel van gas dat van het oppervlak van de zon miljoenen kilometers de ruimte in strekt. 00:03:37.060 --> 00:03:41.700 Het is erg zwak en is daarom normaal overspoeld door het intens heldere 00:03:41.709 --> 00:03:42.629 licht van de zon. 00:03:42.629 --> 00:03:47.319 Maar wanneer de maan het oppervlak van de zon blokkeert, wordt de corona zichtbaar. Het omringt de 00:03:47.319 --> 00:03:52.110 zon, draden en slierten reiken langs de hemel, een ontzettend mooi gezicht. 00:03:52.110 --> 00:03:56.409 Ik ken veel mensen die zeggen dat het het meest spectaculaire is wat ze ooit gezien hebben. 00:03:56.409 --> 00:04:01.009 En er is nog meer. De rand van de maan is niet glad — er zijn kraters en andere inkepingen. 00:04:01.009 --> 00:04:06.440 Kraters precies op de rand van de maan laten zonlicht door. We zien dit als heldere plekken 00:04:06.450 --> 00:04:10.250 langs de eclips van de zon, die we Baily's Parels noemen — want ze waren als eerst 00:04:10.250 --> 00:04:14.370 omschreven door de Engelse astronoom Francis Baily in 1836! 00:04:14.370 --> 00:04:19.199 Omdat de maan en de zon zo bijna dezelfde grootte lijken te hebben, is de totale verduistering kort. 00:04:19.199 --> 00:04:22.909 Het langste dat het kan duren is zeven à acht minuten. Dat is hoe lang het duurt 00:04:22.909 --> 00:04:27.210 voor de umbra om over een punt op de aarde te bewegen. Wanneer de totale verduistering eindigt en 00:04:27.210 --> 00:04:32.009 de maan voor de zon weggaat, is voor een moment een enkel klein stukje van de zon zichtbaar, 00:04:32.009 --> 00:04:35.719 dat dan heel helder aan één kant van de maan schijnt. Soms krijg je een cirkel van licht rond het opperlvak 00:04:35.719 --> 00:04:40.270 van de maan, en samen met dat heldere stuk lijkt het op een trouwring aan de hemel. 00:04:40.270 --> 00:04:43.010 Dit heet dan ook het Diamenten-ring effect. 00:04:43.010 --> 00:04:47.300 Daarna trekt de maan gestaag verder, weg van de zon en wordt de volgorde van de gebeurtenissen omgedraaid 00:04:47.300 --> 00:04:51.839 De umbra is weg, maar je staat nog steeds in de penumbra schaduw. De zon is een dunne sikkel, 00:04:51.839 --> 00:04:55.409 daarna een brede, dan is er een hap uit zijn rand en daarna is het allemaal voorbij. 00:04:55.409 --> 00:04:59.619 De umbra is vrij klein op het punt waar het de aarde raakt, dus een volledige verduistering 00:04:59.619 --> 00:05:03.909 is een lokaal fenomeen. Als je te noordelijk of zuidelijk bent, is er geen totale verduistering, 00:05:03.909 --> 00:05:09.029 enkel een gedeeltelijke. Dat is nog steeds cool, maar heeft niet de mystiek van een totale verduistering. 00:05:09.029 --> 00:05:13.400 Onthoud ook dat de baan van de maan rond de aarde een ellips is. Dat betekent dat ze soms 00:05:13.409 --> 00:05:15.639 dichter bij de aarde staat en soms verder weg. 00:05:15.639 --> 00:05:19.330 Als een zonsverduistering plaats vindt als de maan ver weg staat, kan ze in feite 00:05:19.330 --> 00:05:24.259 kleiner aan de hemel zijn dan de zon. Ze blokkeert niet het hele oppervlak van de zon en laat 00:05:24.259 --> 00:05:26.889 een ring van licht zichtbaar rond de zwarte cirkel van de maan. 00:05:26.889 --> 00:05:31.589 De benaming voor deze vorm is een cirkelring, dus dit heet een ringvormige zonsverduistering. 00:05:31.589 --> 00:05:36.029 Veel mensen denken dat als je naar een volledige zonsverduistering kijkt je permanent en volledig 00:05:36.029 --> 00:05:42.149 blind kan worden. Dat is niet helemaal waar. Maar, sommige dingen zijn er wel gevaarlijk aan. 00:05:42.149 --> 00:05:46.419 Het is sowieso geen goed idee om direct naar de zon te staren. Als je ook maar meer dan 00:05:46.419 --> 00:05:50.990 een moment naar de onverduisterde zon kijkt is het al pijnlijk, en die pijn komt door 00:05:50.990 --> 00:05:55.450 de schade die de straling van de zon je netvlies aandoet. Dus ik adviseer het niet 00:05:55.450 --> 00:05:56.100 — Duh. 00:05:56.110 --> 00:06:01.249 Maar als je naar een zonsverduistering kijkt, komt de echte zorg na het einde hiervan. Tijdens een volledige 00:06:01.249 --> 00:06:05.360 zonsverduistering is het donker, dus je pupillen staan ver open om meer licht op te vangen. Maar dan komt er 00:06:05.360 --> 00:06:09.879 de flits zonlicht wanneer de maan wegtrekt en die is intens genoeg om je netvlies te beschadigen. 00:06:09.879 --> 00:06:14.429 Daarom adviseren astronomen dat je zeer voorzichtig bent als je naar een zonsverduistering kijkt; want die 00:06:14.429 --> 00:06:16.149 flits kan je verrassen. 00:06:16.149 --> 00:06:20.580 Als je de zon bekijkt moet je niet zomaar er naar kijken, je moet altijd bescherming voor je ogen hebben. 00:06:20.580 --> 00:06:25.360 En zorg ervoor dat je op veiligheid geteste filters gebruikt; probeer geen zelfgemaakte truucjes 00:06:25.360 --> 00:06:30.119 waarvan je misschien gehoord hebt — zoals door een CD of DVD kijken of ouderwets camerafilm als 00:06:30.119 --> 00:06:31.080 filter gebruiken. 00:06:31.080 --> 00:06:35.119 Dit kan teveel infrarood en ultraviolet licht doorlaten en kunnen wederom je pupillen vergroten, 00:06:35.119 --> 00:06:37.369 wat het erger maakt. 00:06:37.369 --> 00:06:41.490 Veel bedrijven maken betaalbare filters die ideaal zijn om mee naar de zon te kijken; we hebben enkele links 00:06:41.490 --> 00:06:43.779 in de dooblydoo met meer informatie over veiligheid voor je ogen. 00:06:43.779 --> 00:06:48.139 Je hoeft je geen zorgen te maken over beschadigingen aan je ogen als je naar een maansverduistering kijkt. 00:06:48.139 --> 00:06:52.429 Want in dat geval is het de aarde die de zon blokkeert en de schaduw van de aarde die 00:06:52.429 --> 00:06:54.349 op de maan valt. Dus ga je gang. 00:06:54.349 --> 00:06:58.099 Maar een groot verschil tussen de twee soorten verduistering is wie ze kan zien. 00:06:58.099 --> 00:07:03.379 Een zonsverduistering is beperkt tot één plek op aarde, of eigenlijk het gebied op de grond 00:07:03.379 --> 00:07:06.469 waarlangs de umbra schaduw van de maan zich over de aarde beweegt. 00:07:06.469 --> 00:07:10.669 Maar een maansverduistering is wanneer de maan de schaduw van de aarde in beweegt, dus iedereen op 00:07:10.669 --> 00:07:15.439 aarde die de maan kan zien kan een maansverduistering zien. Hierdoor heb ik vele maansverduisteringen 00:07:15.439 --> 00:07:20.599 gezien maar geen enkele zonsverduistering. Ik was nooit op de juiste plek op het juiste tijdstip. 00:07:20.600 --> 00:07:21.580 Niet dat ik baal of zo. 00:07:21.580 --> 00:07:25.900 De aarde heeft ook umbra en penumbra schaduwen. Als de maan eerst de penumbra van de aarde in 00:07:25.909 --> 00:07:29.909 beweegt dimt het zo weinig dat je het bijna niet kan zien. Maar als de maan verder de penumbra 00:07:29.909 --> 00:07:34.349 in beweegt, wordt ze donkerder. Soms verandert ze van kleur, naar een donker oranje of 00:07:34.349 --> 00:07:35.289 bloed rood. 00:07:35.289 --> 00:07:38.569 Dat komt doordat de aarde het licht richting de maan begint tegen te houden, 00:07:38.569 --> 00:07:42.440 en het enige licht wat er langs kan eerst door het dikste gedeelte van onze atmosfeer gaat. 00:07:42.440 --> 00:07:46.020 Dit blokkeert blauw en groen licht en laat alleen maar rood door. 00:07:46.020 --> 00:07:50.100 Daardoor zijn de maan en de zon ook rood als we ze laag aan de horizon zien, wanneer ze op of onder gaan. 00:07:50.100 --> 00:07:55.099 Als je naar de rode verduisterde maan kijkt, zie je het licht van alle zonsopgangen en 00:07:55.099 --> 00:07:59.999 zonsondergangen in de wereld de maan raken en terug naar ons gereflecteerd worden. 00:07:59.999 --> 00:08:04.339 Uiteindelijk beweegt de maan de umbra van de aarde in, en begint de echte verduistering. Eerst 00:08:04.339 --> 00:08:08.369 lijkt het of er een hap uit de maan is — die gebogen lijn is de schaduw van de rand van de aarde! 00:08:08.369 --> 00:08:12.689 De maan beweegt verder en verder de schaduw in totdat ze compleet verduisterd is. 00:08:12.689 --> 00:08:16.089 De aarde is groter dan de maan, dus de umbra van de aarde is veel breder; terwijl een zonsverduistering 00:08:16.089 --> 00:08:20.639 in een paar minuten voorbij is, duurt een volledige maansverduistering bijna twee uur. Ik heb ooit 00:08:20.639 --> 00:08:24.849 een maansverduistering gezien die zo donker was dat het even duurde voordat ik de maan kon vinden! 00:08:24.849 --> 00:08:28.719 Er is niet zo veel nieuwe wetenschap die je kan doen met een maansverduistering. Maar als je een beetje 00:08:28.719 --> 00:08:33.219 meetkunde kent, kan je de grootte en vorm van de schaduw van de aarde op de maan gebruiken 00:08:33.219 --> 00:08:35.539 om de verhoudingen van de grootte tussen de aarde en de maan te vinden. 00:08:35.540 --> 00:08:40.480 De oude Grieken deden dit en kwamen heel dicht in de buurt van het correcte nummer. Ze wisten ook 00:08:40.490 --> 00:08:44.399 hoe groot de aarde was via andere methodes en dus hadden ze een redelijk idee van 00:08:44.399 --> 00:08:48.980 de grootte van de maan ... bijna twee duizend jaar voordat de telescoop werd uitgevonden! 00:08:48.980 --> 00:08:53.100 Ze wisten ook dat de vorm van de schaduw van de aarde altijd een cirkel was, wat alleen maar kan 00:08:53.100 --> 00:08:57.680 als de aarde een bol is. Als de aarde plat was zou ze soms een dunne schaduw werpen, 00:08:57.680 --> 00:09:01.360 maar dat gebeurt nooit. Best wel slim, die oude Grieken. 00:09:01.360 --> 00:09:04.930 Een laatste opmerking. Vanwege de getijden van de aarde — waar we meer over zullen leren in een 00:09:04.930 --> 00:09:09.389 latere aflevering — beweegt de maan steeds verder van de aarde vandaan, 00:09:09.389 --> 00:09:11.449 met ongeveer vier centimeter per jaar. 00:09:11.449 --> 00:09:16.740 Als ze weg beweegt, wordt ze langzaam kleiner aan de hemel. Dit betekent dat, uiteindelijk, ze te ver van ons 00:09:16.750 --> 00:09:21.750 vandaan zal staan om de zon helemaal te bedekken en we geen totale zonsverduisteringen meer zullen hebben. 00:09:21.750 --> 00:09:26.580 Als we het grofweg uitrekenen, gebeurt dat over ongeveer een miljard jaar. Dus bekijk ze nu het nog kan. 00:09:26.580 --> 00:09:30.399 Vandaag heb je geleerd dat een zonsverduistering is wanneer de maan de zon blokkeert en haar schaduw 00:09:30.400 --> 00:09:34.780 op de aarde valt, en een maansverduistering is als de schaduw van de aarde op de maan valt. 00:09:34.780 --> 00:09:38.380 Ze gebeuren niet elke twee weken omdat de baan van de maan schuin staat ten opzichte van die van de aarde. 00:09:38.390 --> 00:09:41.890 En dat je maansverduisteringen kan gebruiken om de grootte van de aarde en de maan te berekenen 00:09:41.890 --> 00:09:47.031 Deze afleveringen werd mede mogelijk gemaakt door Squarespace. De laatste versie van hun platform, Squarspace Seven, 00:09:47.031 --> 00:09:52.491 heeft een compleet opnieuw ontworpen interface, integratie met Getty images en Google Apps, nieuwe sjablonen, 00:09:52.500 --> 00:09:58.020 en een nieuwe feature, Cover Pages. Probeer Squarespace op Squarespace.com en gebruik de code Crash Course bij 00:09:58.020 --> 00:10:02.060 de checkout voor een speciale aanbieding. Squarespace. Start Here. Go Anywhere. 00:10:02.060 --> 00:10:07.020 Crash Course wordt geproduceerd in samenwerking met PBS Digital Studios. Ga naar hun kanaal en 00:10:07.020 --> 00:10:12.460 ontdek meer indrukwekkende videos. Deze aflevering is geschreven door mij, Phil Plait. Het script werd bewerkt 00:10:12.460 --> 00:10:17.040 door Blake de Pastino en onze consultant is Dr. Michelle Thaller. Het werd mede geregisseerd door Nicholas Jenkins 00:10:17.040 --> 00:10:21.100 en Michael Aranda, geëdit door Nicole Sweeney en het graphics team is Thought Café. [vertaling: Gijs Welten]